«Maachech u yaanal, ma' tu páajtal u máan»: Le ken ka'apéel náayo'ob u k'ajóoltuba'ob u ba'axo'ob

Yaan k'iinik u k'axik ichil u puksi'ik'al junp'éel chéen sencillo yéetel sak óolal náayo' ti' u táankelemil. Je'el bix, junp'éel k'iin u yilaj junp'éel jats'uts óolal ichil u yotoch máax, ku ts'áik u yóol: «Ken yanakten in yáabil, kin k'áatik ken u máan u joonaj, in líikil u ch'a'apach in wíinklil, in méekik yéetel in ts'u'uts'ukik». Ba'ale' yaan k'iine' ku yúuchul bey ma' leti' u yáabil: junp'éel k'iin ku p'ekik u sak óolal, ka' ku ta'akik u sak óolal ichil u puksi'ik'al ya'ab ja'abo'ob.

Yéetel tu'uxil le yóok'ol kaabe' yaan u láak' máak. Yéetel junp'éel k'iin ichil junp'éel ch'eeneb t'aan ku ya'alik u yóol: «Chen junp'éel in náayo': kin k'áatik ka' in wotoch in ch'a'apach yéetel jats'uts óolal… Ba'ale' je'el u páajtal in k'áatik ya'ab?».

Ma', ma' ya'ab. Chéen ma' ti' leti'. Tuméen ken a núup yéetel a wíinik — tuláakal ku páajtal. Tuméen ba'ax ku sajak u náaytik junp'éel máak, u láak' tuláakal u k'iinil u náaytik u ts'áik. Leti' le k'iin ka' u k'áatuba'en: «Bix ken in k'ajóolt in yáabil?». Ka' in sut, ka' in núuk: «Maachech u yaanal, ma' tu páajtal u máan».

Tuun ichil paalil ku meenta'al u yantal le Mundo Páaro'obo' — ken chéen ka'anal u k'a'ana'an a wéetel. Utia'al u k'a'am a wu'uyik a puksi'ik'al, a jaajil tuukul, yéetel ma' a saajkil u t'aanik ba'ax k'a'ana'an ti' teech. Tuméen yéetel u na'atik máak wa yaan u kuxtal tu táan: a nojoch ilbilmáax ku suut u yotoch le máax ku kaxáantik tuláakal u kuxtal.