Portur Níggju Heimanna: Hví javnrættur í tølum drepur menniskjað

✦  ⚜  ✦

Internetið lovaði at gera menniskju fría. Bravo, royndin eydnaðist: í staðin fyri frælsi fingu vit eitt stórfingið karneval av hyklarum, har hvør einasti er noyddur at spæla eina ringa leikur dag og nátt í einum bíligum sirkusi.

Fólk eru førd niður til støðu sum ókeypis undirhald. Samfelagið, familjan, skyldfólk, tøkniligar pallar — alt umkring hevur sett seg í áskoðarasal við poppkorni og einum óskrivaðum krav: «Kom so, undirhald meg! Framfør tín nummar!». Og á tann rímiliga innanhýsis spurningin: «Orsaka, eri eg eitt sirkusap á pallinum fyri tykkum?» — er tað vanligt at tiga skommfull og lýdigt at seta á seg dagliga klovnahúguna.

Hygg at hesum skrúðgongu av maskum, sum tann siviliseraði heimurin fríviljugt hevur skrásett seg í.

Her gongur «sterk og óheft kvinna». Á arbeiði hevur hon andlit av jarni, sum ein korporativur soldátur — Gud forði, at nakar verður svikinn ella at ein freist erð brotin. Heima má hon beinanvegin seta seg í hátt við dygdarligari húsfrú, kokki og ólastarligari mammu, og samstundis á tánum sleppa sær undan hornunum, bara so at hon ikki, Gud forði, ger tann móða mannin illan. Og á sosialum miðlum — ein ómissandi filtrur av eining og glitrandi gudinnu. Og við øllum hesum sigursæla skrúðgongu av dygd — onkur, absolutt onkur í hesum heimi — spyr ikki eina ferð: kæra, náddi tú at eta morgunmat í dag? Um, hvussu hon í veruleikanum hevur tað, er strangliga bannað at tosa. Tol, smíl og juggl víðari.

Tætt við ber ein maður seg sjálvan. Útkeyrdur, deyðsligur av troyttleika, múraður inni í tunga steypujarnbrynju. Hann dráttar hesa byrðuna dag eftir dag við einari einastu paniskari hugsan: gud forby at nakar leggur til merkis, at hann er troyttur. Gud forby at nakar sær útkeyrslu hansara ella, gud forby, at hann vísir eina stund av veikleika. Samfelagið kemur beinanvegin við linjali og málar status hansara, pengapungin og grimdina í hyggjunum. Maðurin kemur so langt, at hann byrjar at halda sær vera sekur um tær einfaldastu, menniskjaligu ynskini. Hann arbeiðir seg út, kemur heim og hugsar sekan: «Eg biði helst um ov nógv… bert at verða tikin ímóti heima við vørmum favntaki, uttan krøv og ábreiðslur. Tað er helst djarvskapur av mær». At biðja um varma og livandi einlægni í einum heimi, har pragmatikkurin hevur vunnið, er vorðið ein brotsgerð.

Og tætt við avdúkast onnur sorgarleikur — eitt ungt par. Tú sært tey uttanífrá, og hjartað knýtir seg. Í staðin fyri at glitra av lukku royna tey krampaktigt at «dáma foreldrunum». Brúðgumin ger alt fyri at vera komandi vermóðurini til vildar, brúðurin smiskar fyri verforeldrunum, bæði kanna nervøst sínar egnu møguleikar móti fremmandum vónum. Tú sært hetta parið uttanífrá og sært har hvørki kærleika, rørslu ella mildi í hyggjunum. Í staðin fyri livandi kenslu kemur ein støðug, óhugnalig kensla: gud, tey eru jú blivin noydd at vera saman við pistolum fyri høvdið. Tey vórðu so upptikin av at byggja eina sømiliga fasádu fyri ættina, at tey heilt gloymdu, hví tey yvirhøvur tóku hvør annan í hond.

Og hvat er hent við hugtakinum familja? Familjan er í staðin fyri at vera ættarreiður, ein stillur havn og kelda til aldargamlar siðir, vorðin ein skræpandi reklamuskelti. Allur styrkur fer til skeltið: hvat vit hava á okkum ímillum fólk, hvørja bil vit hava parkerað við húsið, hvussu fólkaliga vit boygdu okkum fyri røttum kenningum. Men tú stígur yvir treytina — og aftan fyri hesa pussaðu fasáduna ræður ein brennd oyðimørk, ein deyvur gagnstørv og fullkomið ruðuleiki.

Og hendan marknaður av hyklan endar við eldra ættarliðnum. Ommur og abbar, sum hava livað eitt langt lív, verða í staðin fyri at sita kongaliga fremst í ættini og taka ímóti tí rættmæta umsorganini, umskaptar til ræddar bønarfólk. Teirra vaksnu børn hugsa ikki eina ferð um, hvussu tey kundu vitja foreldra síni, stuðla heilsu teirra ella bert verma tey við sínari ansni. Í staðin smiska gomlu fólkini niðurverðandi fyri sonakvinnum og versonum: «Bert ikki at leggja seg uppí, bert ikki at gera nakran illan, bert ikki at verða sett út á dyr». Og biðja samstundis til allar gudar: «Harri, verj okkum móti skomm — gud forby at ommubørn hjá grannuni síggja út at vera meira dugnagóð enn mín!». Virðing eitt heilt lív er troðin undir fyri smáar borgarligar ræðslur.

Og allur hesin margliti marknaðurin er av nútímans algoritmum rikin inn í eina felags digitala krukku. Øll eru javnsett, øll hava fingið somu smájandmyndir og boðið at kappast um fremmanda góðkenning.

Tá ein barn er føtt, hevur tað við sær eitt ógvuligt, upprunaligt, krystallklaert alheim. Tað sær heimin livandi, endaleysan og fullan av undrum. Og hvat ger tann vaksna «klóka» umhvørvið við tí? Slær eftir hondunum av fullum megni: «Tú ert enn ov lítil», «fantasera ikki», «ver sum allir». Kompleksir foreldranna, óframdir ambisjónir teirra og barnaárssár teirra koyra sum ein tungur valtari yvir barnasálina. Og seinni føra somu vaksnu teir tjúguáru avkom sín til psykoterapeutar og vríða sær: «Hvaðani kemur henda tómleikin og henda nevrosan í honum?». Frá tykkum. Tit sjálv troðkaðuð undir alheim hansara, tá hann var fimm ár.

Tá ið eitt barn verður ikki brotið, tá ið agin er røkin, men ikki niðurringandi, tá ið hvør dreymur og hvørt mál tess møtir einum tryggum stuðulsveggi í heiminum — veksur barnið upp uttan kompleksir, uttan tann æviga óttan at verða vrakað. Tað veksur upp sum harri yvir egnu lagnu.

Tí er barnarúmið í VIA AD ME býtt við gullsmiðsins nágreinileika.

Fyri børn, sum eru vaksin og vilja skapa viðvitað, er atelier okkara — L’Atelier Jeunesse — stovnað. Hetta er ein lokað skapandi laboratorium. Ikki um turran kota og tøkniliga gerandisdag — men um reint skapandi: ævintýr, sjónlist, animatión, tónleik, fyrstu skapandi verkætlanir. Har verður ongantíð ein vaksin heimur, ongi persónlig boð og ongin toksisitet. Og samanlegging í skapandi bólkar er bert møgulig við samtykki foreldranna, sum kenna luttakararnar persónliga.

Portur Níggju Heimanna

Og í hjartanum av Húsinum eru Portur Níggju Heimanna reist.

Hetta er ikki eitt passskrivstova og ikki aldursbólkar. Hetta eru níggju heilagir innri heimar menniskjans, har tykkum verður tikið av skylduni at ljúga, at gera seg til og at gera øllum til vildar:

I. HER WORLD — ein heilagur skjólstaður kvinnunnar. Eitt stað, har maskan «tann tolmodiga pínslukvinnan» verður tikin av, har rætturin til hvíld, vakurleika, heilsu og sálarfrið verður afturgivin.

II. HIS WORLD — bústaður mannaheiðurs og stillar styrki. Eitt rúm, har jarnbrynjan endiliga verður tikin av, har tú ikki mátt gera teg til fyri tíni móði og fyri ynskinum at verða skiltur, hitaður og móttikin uttan krøv.

III. COUPLES — heilagdómur teirra tveggja. Eitt øki fyri reinari kærleika, blíðu og felags virðir, har eingin atgongd er fyri skyldfólki, ráðgevarum og forvitnum.

IV. GOLDEN — tann gylti aldurin av tign. Eitt rúm, har tey eldru ættarliðini liva fyri seg sjálv og fyri sín frið, fría frá niðurringandi fýsni eftir at gera børnunum til vildar.

V. FAMILY — eitt veruligt ættarheimi, har familjutraditiónir og hita frá heiminum verða skapt, ikki ein falsk sýning fyri fremmandar eygu.

VI. BABY — heimur fyrstu stig og krystallreinsku. Varðveitt vernd av tí mildasta aldri, har grundleggjandi álit á lívinum verður lagt.

VII. KIDS — blómstrandi alheimur barnadómsins. Rúm fyri fantasi, spæl og ævintýr, har innri heimur barnsins verður vardur móti vaksnamannatrýsti og kompleksum.

VIII. TEENS — økið fyri at gerast vaksin. Innri heimur tann unga, har persónleikin leitar sín stólpa, vardur móti spotti og kynismu mannamúgvunnar.

IX. HORIZON — sjóndeildarhringur ungdómsins. Tíð stórra vóna, romantikkar, leitan eftir tíni kallan og fyrstu stig inn í vaksnamannalívið við stoltum høvdi.

Og í miðjuni av hesi arkitekturi skínur AI MIRROR (Reflection Core) — spegil av tínum veruliga kjarna, sum hjálpir tær at líta inn í teg sjálva uttan skeivar speglar av almennari meining.

Tá tú so fert út í ytra umráðið — í The Heritage District ella í sosiala ljósið THE ECHO — kemur høvuðslóg Heimisins í gildi: fullkomilig friðhelgi fyri tínum høvundaskapi og tínum navni.

Her eru eingir botar, eingir klonar og eingir netparasittar. Eingin og ongantíð stelur tínum navni, tínum andliti ella fruktunum av tínum skapandi arbeiði. Tú ert til í heiminum undir tínum veruliga navni og við kongaligari tign.

Tann massivi internet hevur javnað øll í rættinum at vera hágløðin, falsk og djúpt ólukkulig í sínum endaleysu maskum.
Vit lata henda bíliga sirkus vera uttan fyri portrini.

Portrini eru opin. Tak brynjuna av — tú ert heima.